SZW herzag op 1 oktober het toetsingskader van de Zelfstandigenwet naar zeven criteria. Nieuw: minimaal drie opdrachtgevers — en 2027 telt al mee.
2026-11-17

Eerder schreven we dat de Zelfstandigenwet eraan komt en dat vooral wijkverpleging onder de nieuwe toets kwetsbaar is. Die wet is intussen concreter geworden: op 1 oktober bracht het ministerie van SZW een tweede, herziene versie van het toetsingskader in consultatie. Het aantal criteria ging van negen naar zeven, en er kwam één nieuw criterium bij dat voor zzp'ers in de zorg direct relevant is: minimaal drie opdrachtgevers. De consultatie sloot op 29 oktober; de wet moet nog door de Tweede en Eerste Kamer.
Het toetsingskader bestaat uit twee toetsen, allebei nodig voor zekerheid dat er geen arbeidsovereenkomst bestaat: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Ten opzichte van de uitwerking van 10 september is het aantal criteria teruggebracht van negen naar zeven: de criteria voor arbeidsongeschiktheid en voorziening voor inkomensverlies zijn samengevoegd tot één voorzieningscriterium, en drie eerdere criteria zijn opgegaan in een set basisvoorwaarden voor zelfstandig ondernemerschap.
De zelfstandigentoets (drie criteria) kijkt naar de persoon van de werkende: minimaal drie opdrachtgevers of klanten in het lopende en vorige kalenderjaar, voorzieningen voor ondernemersrisico's (met een nog te bepalen minimumbedrag), en kenmerken van zelfstandig ondernemerschap, nader te bepalen bij algemene maatregel van bestuur — denk aan inschrijving in een handelsregister, een actief btw-nummer, een zakelijke rekening en zelf factureren.
De werkrelatietoets (vier criteria) kijkt naar de concrete opdracht: partijen bedoelen geen dienstverband, de werkende heeft vrijheid om het werk zelf vorm te geven en tijd en plaats te bepalen, en werkt voor eigen rekening en risico.
Pas als aan alle drie de criteria van de zelfstandigentoets én alle vier criteria van de werkrelatietoets is voldaan, biedt het kader zekerheid dat er geen arbeidsovereenkomst bestaat. Is dat niet het geval, dan betekent dat niet automatisch dat er wél een arbeidsovereenkomst is: de situatie kan dan nog steeds worden beoordeeld via de bestaande holistische weging uit de Deliveroo- en Uber-arresten.
De beoogde ingangsdatum van de Zelfstandigenwet is nog altijd 1 januari 2028, en de wet moet nog door de Tweede en Eerste Kamer. Dat klinkt als tijd genoeg. Maar de wet kent geen overgangsrecht, en het nieuwe opdrachtgeverscriterium kijkt terug naar het lopende én het vorige kalenderjaar. Voor wie in 2028 voor het eerst getoetst wordt, telt het aantal opdrachtgevers in 2027 dus al mee — ook al moet de wet daarvoor zelf nog worden aangenomen.
Voor zzp'ers in de zorg die structureel bij één of twee organisaties werken, is dat een reëel risico: wie dat patroon in 2027 voortzet, kan bij de eerste toets al buiten de zelfstandigentoets vallen, puur op het opdrachtgeverscriterium.
Tel je opdrachtgevers over het lopende en vorige jaar: minder dan drie, dan is dit het criterium waar je het eerst op vastloopt, ongeacht je overeenkomst of werkwijze. Spreid je opdrachtgeverschap in 2027, ook als de relatie met je huidige opdrachtgever(s) goed loopt — het criterium telt opdrachtgevers, niet de kwaliteit van de samenwerking. En houd je overige dossier op orde (zie ons eerdere artikel): voorzieningen voor ondernemersrisico's, een eigen inrichting van het werk en vrijheid in tijd en plaats bouw je niet in één kalenderjaar op.
Het toetsingskader van de Zelfstandigenwet is concreter geworden: zeven criteria in plaats van negen, verdeeld over een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Nieuw, en voor zzp'ers in de zorg het meest acute punt: minimaal drie opdrachtgevers in het lopende en vorige kalenderjaar. Doordat de wet geen overgangsrecht kent, telt 2027 daarvoor al mee — terwijl de wet zelf pas in 2028 ingaat en nog door beide Kamers moet. Wie nu bij één of twee opdrachtgevers zit, heeft nog een jaar om dat te veranderen.
Benieuwd hoe jouw situatie ervoor staat? Doe de zelftest, zeven vragen, twee minuten.